Nederlanders zijn altijd vertrokken: om te ontdekken, uit liefde, voor werk of voor avontuur. Op deze pagina verzamelen wij hun verhalen, van zeevaarders in de zeventiende eeuw tot emigranten van de jaren vijftig en Nederlanders die vandaag hun geluk vinden aan de andere kant van de wereld.
Een Hollandse molen in West-Australië: The Lily

In 1980 vertrok Pleun Hitzert met zijn vrouw Hennie en hun dochters uit ‘s-Gravendeel naar Australië. Hij nam een droom mee: een echte Hollandse molen. Van 1991 tot 1997 bouwde hij die, bij Amelup in het zuiden van West-Australië, naar het voorbeeld van De Lelie in Puttershoek. The Lily is een werkende korenmolen die echt meel maalt. Er hoort nu een wijngaard bij, een nagebouwd stationnetje uit 1924 en een omgebouwde Dakota waarin U kunt overnachten. Een stukje Hoeksche Waard aan de andere kant van de wereld.
Brabant in Brazilië: Holambra

Op 14 juli 1948 stichtten zo’n 650 katholieke boeren en tuinders uit Noord-Brabant een nieuwe kolonie op een boerderij in de Braziliaanse staat São Paulo. Ze noemden haar Holambra: Holanda, América, Brasil. Ze verbouwden bloemen, en vandaag is Holambra de bloemenstad van Brazilië. In het centrum staat sinds 2008 een molen van 38,5 meter hoog. Kinderen van de eerste emigranten wonen er nog, en op menige gevel staat een Nederlandse naam.
Hippies in Londen: The Fool

In 1966 ontmoette een fotograaf op Ibiza twee jonge Nederlanders: Simon Posthuma en Marijke Koger. Hij nam ze mee naar Londen. Binnen een jaar ontwierpen ze met hun ontwerpcollectief The Fool kleding voor The Beatles, beschilderden ze de gitaar van Eric Clapton, en zetten ze een muurschildering van drie verdiepingen op de gevel van de Apple-winkel van The Beatles in Baker Street. Daarna trokken ze naar Los Angeles, waar ze het theater van de musical Hair beschilderden. Nederlanders die de kleur van de jaren zestig mee bepaalden.
Een tinnen bord op een Australisch strand: Dirk Hartog (1616)

Op 25 oktober 1616 ging schipper Dirk Hartog van de Eendracht aan land op een eiland voor de westkust van Australië. Om te laten zien dat hij er was geweest, spijkerde hij een tinnen bord aan een paal, met de naam van zijn schip en de datum erin gekrast. Het is het oudste bekende Europese voorwerp op Australische bodem. Het origineel ligt nu in het Rijksmuseum in Amsterdam; het eiland heet nog altijd Dirk Hartog Island.
Thuis in Barcelona: Johan Cruijff

In 1973 vertrok Johan Cruijff uit Amsterdam naar FC Barcelona. Het werd meer dan een transfer. Hij noemde zijn zoon Jordi, naar de Catalaanse beschermheilige Sant Jordi, en kwam later terug als trainer. Zijn “Dream Team” won in 1992 voor het eerst de Europacup voor de club. Cruijff bleef in Barcelona wonen, en tot vandaag zien Catalanen hem als een van hen. Een Nederlander in den vreemde die er thuis werd, en Nederlander bleef.
De vrouw die de Sahara in trok: Alexandrine Tinne

Alexandrine Tinne (1835–1869) was een van de rijkste erfgenamen van Nederland, en ze wilde iets anders dan een leven in Den Haag. Ze reisde de Nijl op tot diep in Soedan, bracht kaarten en plantenverzamelingen mee terug en fotografeerde in een tijd dat bijna niemand dat deed. In 1869 probeerde ze als eerste Europese vrouw de Sahara over te steken. Ze kwam er niet levend uit, maar ze wordt nog altijd herinnerd als een van de grote ontdekkingsreizigers van haar eeuw.
De verstekeling die een groot schilder werd: Willem de Kooning

In 1926 verstopte de 22-jarige Rotterdammer Willem de Kooning zich aan boord van een schip naar Amerika. Hij had geen papieren en geen geld. Hij werkte als huisschilder en timmerman, en schilderde ’s avonds. Twintig jaar later was hij een van de belangrijkste schilders ter wereld, een van de grondleggers van het abstract expressionisme in New York.
Van Haarlem naar de hemel: Anthony Fokker

Anthony Fokker (1890–1939) groeide op in Haarlem. Als twintigjarige bouwde hij in Duitsland zijn eerste vliegtuig, de Spin. In Nederland was weinig belangstelling, dus bleef hij in Duitsland en werd hij een van de grote vliegtuigbouwers van zijn tijd. Na de Eerste Wereldoorlog kwam hij terug naar Nederland en richtte hij de fabriek op die zijn naam droeg. Later werkte hij ook in de Verenigde Staten. Een Nederlander die overal ter wereld bouwde, en wiens naam in Nederland een begrip bleef.
De man in de boekenkist: Hugo de Groot

In 1621 zat Hugo de Groot gevangen op Slot Loevestein. Zijn vrouw Maria van Reigersberch liet hem regelmatig een kist met boeken brengen. Op een dag ging de kist terug, met De Groot erin. Hij vluchtte naar Parijs en werd er een van de beroemdste rechtsgeleerden van Europa. Van 1635 tot 1645 was hij de Zweedse gezant in Parijs: een Nederlander die een ander land vertegenwoordigde, en toch altijd Hollander bleef.
De zeevaarders die een continent op de kaart zetten

In 1606 landde Willem Janszoon met de Duyfken aan de kust van wat nu Australië heet: de eerste Europeaan van wie dat bekend is. In 1642 zeilde Abel Tasman langs Tasmanië en Nieuw-Zeeland. Nieuw-Zeeland draagt nog altijd de naam van een Nederlandse provincie. Drie eeuwen later zouden tienduizenden Nederlanders dezelfde reis maken, nu niet om te ontdekken, maar om er te blijven.
Van Nijmegen naar Pasadena: de familie Van Halen
In 1962 stapte het gezin Van Halen in Rotterdam op de boot naar Amerika, met weinig geld en een piano. Vader Jan was muzikant, de zoons Alex en Eddie waren nog kinderen. In Pasadena leerden de jongens Engels en speelden ze elke dag. Vijftien jaar later was hun band Van Halen wereldberoemd, en werd Eddie Van Halen een van de invloedrijkste gitaristen ooit.
Uit liefde naar Canada: de oorlogsbruiden van 1946
In mei 1945 bevrijdden Canadese soldaten Nederland. Er werd gedanst, gelachen en verliefd geworden. Volgens The Canadian Encyclopedia trouwden bijna 1.900 Nederlandse vrouwen met een Canadese militair en vertrokken zij naar Canada. Zoals Marguerite Blaisse uit Amsterdam, die op 7 mei 1945 luitenant Wilf Gildersleeve ontmoette, een jaar later met hem trouwde en een leven opbouwde in Vancouver. Ze vertrokken uit liefde, naar een land dat ze nauwelijks kenden, en bouwden er een nieuw leven op.
Een kist vol hoop: de emigranten van de jaren vijftig
Na de oorlog was Nederland vol, arm en beschadigd. Volgens het Canadese immigratiemuseum Pier 21 zei in 1948 bijna een derde van de Nederlanders in een peiling dat ze wel wilden vertrekken. De overheid hielp mee. Boerengezinnen gingen naar Canada, waar een boer hen een paar jaar in dienst nam voordat ze een eigen stuk land konden kopen. Vanaf 1951 steunde een emigratieakkoord de overtocht naar Australië; tienduizenden Nederlanders vertrokken daarheen. Geld meenemen mocht nauwelijks, dus pakten gezinnen hun hele leven in een grote houten kist. Veel van die gezinnen bouwden boerderijen, bedrijven en kerken op, en hun kleinkinderen spreken nog een woordje Nederlands.
“Nederlanders in den vreemde”: een telling uit 1926
De naam van onze vereniging is oud. In 1926 en 1927 probeerde het Algemeen Nederlandsch Verbond, met hulp van het ministerie van Buitenlandse Zaken, uit te zoeken waar Nederlanders in het buitenland woonden. Alle Nederlandse consuls kregen een vragenlijst: hoeveel Nederlanders woonden er, was er Nederlands onderwijs, wilden ze boeken uit Nederland? Het verslag verscheen in het tijdschrift Neerlandia onder de titel “Nederlanders in den vreemde”. Bijna honderd jaar later weet de overheid nog steeds niet precies hoeveel Nederlanders er in het buitenland wonen.
Twee Nederlandse dorpen in Amerika: Holland en Pella (1847)

In 1846 en 1847 vertrokken honderden Nederlandse families naar Amerika, op zoek naar godsdienstvrijheid en een beter bestaan. Dominee Albertus van Raalte stichtte met zijn groep in 1847 Holland, in de staat Michigan. Hendrik Scholte trok verder naar het westen en stichtte datzelfde jaar Pella, in Iowa. Beide plaatsen bestaan nog en zijn trots op hun herkomst: Holland heeft zijn molen De Zwaan en een jaarlijks tulpenfeest, Pella zijn eigen molen en Nederlandse gevels. Zo werden twee Nederlandse dorpen Amerikaanse steden, zonder hun wortels te vergeten.
Van Den Helder naar Florida: Edward Bok

Edward Bok was zes toen zijn gezin in 1870 uit Den Helder naar Brooklyn vertrok. Hij sprak geen Engels en begon als loopjongen. Hij werd hoofdredacteur van het grote Amerikaanse tijdschrift Ladies’ Home Journal en won in 1921 de Pulitzerprijs voor zijn autobiografie, The Americanization of Edward Bok. In Florida liet hij een zangtoren bouwen in een park, als geschenk aan het Amerikaanse volk: de Bok Tower. Een jongen uit Den Helder die het Amerika van zijn tijd mee vormgaf.
Uw verhaal hoort hier ook
Vertrok U uit liefde, voor werk of voor avontuur? Is Uw familie in de jaren vijftig vertrokken? Of kwam U juist terug? Wij horen het graag via het contactformulier. Wij publiceren niets zonder Uw toestemming, en U leest de tekst vóór publicatie.
Als de wet in de weg zit
Bijdrage van Kris von Habsburg, Habsburg & Kuijk Legal Services
Niet elk verhaal over de grens gaat over. Sarah, in Nederland geboren met een Australische vader, liet zich als Australiër registreren om makkelijker te reizen, en was op dat moment zonder het te weten geen Nederlander meer. Haar verhaal en dat van vijf andere vrouwen leest U in Zes dames die hun Nederlanderschap verloren. Meer over de regels op Nationaliteit.
De verhalen hierboven zijn geschreven door Nederlanders in den Vreemde op basis van openbare bronnen.
